Vô địch thế giới bóng chuyền nam 2026: Perugia, Sada Cruzeiro và cuộc chạm trán của bốn châu lục

Trên bàn có ba ly cà phê đã nguội, màn hình điện thoại sáng rực con số hơn năm nghìn người xem. Ba cựu tuyển thủ bóng chuyền nữ ngồi đối diện tôi, một chị vừa kể xong chuyện chung kết SEA Games 2026, một chị vừa nhắc lại cú đúp của cô gái mười bảy tuổi ở Lạch Tray. Tôi chợt hỏi: ba chị có theo dõi giải câu lạc bộ thế giới của bóng chuyền nam không. Một chị lắc đầu. Một chị cười, bảo rằng bóng chuyền nam khô khan hơn. Thế nên tôi viết bài này, cho những ai chưa từng ngồi trước màn hình lúc nửa đêm để xem một pha bóng chuyền nam. Chuyện là, FIVB vừa khóa danh sách tám câu lạc bộ góp mặt tại giải vô địch thế giới bóng chuyền nam các câu lạc bộ 2026, tổ chức trên đất Ba Lan. Tám đội, bốn châu lục, một bản đồ không hoàn hảo nhưng đủ để mở ra một câu chuyện lớn. Trong danh sách ấy có Sir Safety Perugia của Ý, Sada Cruzeiro và Vôlei Renata của Brazil, Ziraat Bankası của Thổ Nhĩ Kỳ, Al Ahly của Ai Cập, Foolad Sirjan Iranian của Iran, Jakarta Bhayangkara Presisi của Indonesia. Suất còn lại, nhiều khả năng thuộc về một đội chủ nhà Ba Lan, sẽ được công bố trong thời gian tới. Hơn năm nghìn người xem livestream của ba cựu tuyển thủ, tôi không còn cô đơn. Câu ấy tôi nói nhiều lần rồi, nhưng đêm ấy nó lại đúng theo một cách khác. Bởi lẽ, giữa một nền bóng chuyền mà người ta thường chỉ nhớ tới các giải quốc nội và đội tuyển quốc gia, một giải câu lạc bộ có mặt đại diện đến từ bốn châu lục là điều hiếm hoi đáng để dành thời gian. Tôi đến với bóng chuyền từ những năm tám mươi, khi cả Hải Phòng còn ngồi quanh chiếc tivi đen trắng xem mấy giải trong nước. Thuở ấy, khái niệm câu lạc bộ thế giới còn xa lạ. Bóng chuyền nam Ý, bóng chuyền nam Brazil đã mạnh, nhưng chưa ai ở Việt Nam theo dõi họ theo từng trận. Mãi sau này, khi đã có internet, tôi mới bắt đầu xem Perugia, xem Sada Cruzeiro, xem các trận chung kết châu Âu lúc ba giờ sáng. Ở tuổi sáu mươi tôi vẫn nghĩ mình là cô gái nhảy cẫng trên khán đài Lạch Tray, chỉ khác là bây giờ tôi nhảy cẫng trước màn hình máy tính trong căn hộ nhỏ nhìn ra cảng. Tháng Sáu năm 2026, tòa soạn cử tôi sang Moscow tác nghiệp World Cup. Sau một đêm uống bia với đồng nghiệp Brazil, tôi bị cuốn theo không khí lễ hội, quên ghi âm buổi họp báo của huấn luyện viên đội tuyển Pháp, phải nhờ đồng nghiệp trẻ cung cấp lại băng. World Cup Nga dạy tôi điều này: đôi khi quên nhiệm vụ lại là cách nhớ nghề lâu nhất. Bởi từ đó, tôi học được rằng một giải đấu lớn không chỉ nằm ở tỉ số, mà nằm ở những con người va vào nhau quanh nó. Giải vô địch thế giới bóng chuyền nam các câu lạc bộ không phải sân chơi mới. Nó đã có lịch sử từ lâu, với những nhà vô địch lẫy lừng. Nhưng phải tới mùa 2026 này, danh sách tham dự mới cho thấy một sự mở rộng địa lý rõ nét. Bốn châu lục góp mặt. Ba câu lạc bộ lần đầu dự giải. Một đội bóng châu Phi đại diện cho cả lục địa. Một đội bóng Đông Nam Á mang theo câu chuyện lịch sử của bóng chuyền Indonesia. Và trên hết, một nhà đương kim vô địch đang ở đỉnh cao phong độ. Tôi muốn bắt đầu từ Perugia, bởi lẽ đây là cái thước đo mà mọi đội khác phải nhìn vào. Sir Safety Perugia không chỉ là nhà đương kim vô địch thế giới cấp câu lạc bộ. Họ còn là nhà đương kim vô địch CEV Champions League, giải đấu câu lạc bộ số một châu Âu. Trong tay huấn luyện viên của họ có Oleh Plotnytskyi, tay đập chủ công người Ukraine, một trong những tay đập hay nhất nhì thế giới hiện tại ở cấp độ câu lạc bộ. Có Simone Giannelli, chuyền hai đội tuyển Ý, bộ óc điều phối đứng sau gần như mọi điểm số của đội bóng vùng Umbria. Đội hình ấy đủ để định hình cả một hệ thống. Perugia chơi thứ bóng chuyền tấn công nhịp độ cao, dựa trên chất lượng chuyền hai và sự đa dạng của hai tay đập biên. Khi Plotnytskyi ở đỉnh phong độ, hàng chắn đối phương gần như không có cách nào đoán trước hướng bóng. Giannelli thì phân phối bóng theo nhịp riêng, khiến khối chắn phải di chuyển liên tục. Đây là kiểu đội bóng khiến đối thủ sai nhịp ngay từ set đầu. Nhưng Perugia không phải bất khả chiến bại. Và đây mới là phần tôi muốn nói kỹ. Sada Cruzeiro là câu lạc bộ Brazil từng năm lần vô địch thế giới, một con số đủ để bất kỳ ai trong làng bóng chuyền phải cúi đầu. Đội bóng đến từ Belo Horizonte này đại diện cho trường phái Nam Mỹ: thể lực sung mãn, tấn công biên mạnh, tinh thần thi đấu không nao núng. Họ không có sự hào nhoáng truyền thông như Perugia, nhưng họ sở hữu thứ quan trọng hơn: bản năng chiến thắng ở những trận knockout. Trong lịch sử, các đội bóng Brazil thường lên đỉnh đúng lúc cần thiết. Họ không thắng thuyết phục ở vòng bảng, nhưng khi bước vào bán kết và chung kết, họ trở thành một đội bóng khác. Tôi từng chứng kiến những trận đấu kiểu này ở cấp độ đội tuyển. Bóng chuyền nam Brazil có một kiểu sức mạnh trầm, không bùng nổ nhưng dai dẳng, khiến đối thủ mệt mỏi rồi gục ngã ở set quyết định. Vôlei Renata cũng của Brazil, là câu lạc bộ thứ hai đại diện Nam Mỹ. Đây là một ẩn số thú vị. Trong khi Sada Cruzeiro được nhận diện là ông lớn, Vôlei Renata lại là đội bóng có thể gây khó dễ cho bất cứ ai ở một giải đấu ngắn. Sự đa dạng nội bộ của bóng chuyền Brazil là điều khiến quốc gia này luôn duy trì được sức mạnh bền vững. Hai đội Brazil cùng dự giải là tín hiệu rõ ràng về chiều sâu của Superliga. Phía châu Âu, ngoài Perugia, có Ziraat Bankası của Thổ Nhĩ Kỳ. Đây là đội bóng lần đầu góp mặt ở đấu trường thế giới cấp câu lạc bộ. Thổ Nhĩ Kỳ có giải VĐQG nam mạnh trong khu vực, nhưng ở đấu trường câu lạc bộ thế giới, họ vẫn còn non kinh nghiệm. Điều đáng chú ý là câu lạc bộ này thường xuyên được đầu tư mạnh, chiêu mộ cầu thủ ngoại chất lượng cao. Nếu họ chuẩn bị tốt, họ có thể gây bất ngờ. Nếu không, họ sẽ học được nhiều hơn là thắng. Ba Lan đăng cai nhưng chưa có đội chủ nhà nào xuất hiện trong danh sách. Đây là một chi tiết đáng để ý. Trong các kỳ trước, đội chủ nhà thường được trao một suất đặc cách để tạo sức hút cho khán giả bản địa. Nếu Ba Lan làm điều tương tự, câu chuyện của giải đấu sẽ có thêm một lớp: bóng chuyền Ba Lan vốn rất mạnh, cả ở đội tuyển quốc gia lẫn cấp câu lạc bộ. Một suất chủ nhà xuất hiện muộn có thể thay đổi cán cân ở bảng đấu mà họ được xếp vào. Bây giờ tôi muốn dành phần còn lại cho châu Á và châu Phi, bởi đó là nơi tôi thấy câu chuyện hay nhất. Jakarta Bhayangkara Presisi không phải đội bóng quen mặt với người hâm mộ thế giới. Nhưng họ mang theo một cột mốc lịch sử: đây là câu lạc bộ nam Indonesia đầu tiên vô địch châu Á. Với bóng chuyền Indonesia, đó là bước ngoặt. Cả một nền bóng chuyền vốn quen bóng đá và cầu lông mới lần đầu có đại diện ở đấu trường câu lạc bộ thế giới cấp nam. Tôi hình dung ở Jakarta, người hâm mộ sẽ theo dõi đội bóng của họ theo cách mà ở Hải Phòng tôi từng theo dõi các trận chung kết bóng đá nữ khu vực. Foolad Sirjan Iranian đại diện cho Iran, một cường quốc bóng chuyền châu Á. Bóng chuyền nam Iran đã vươn lên tầm thế giới trong hơn một thập kỷ qua, với các đội tuyển quốc gia thường xuyên góp mặt ở những giải lớn. Ở cấp câu lạc bộ, Foolad Sirjan Iranian là đại diện xứng đáng. Lối chơi của họ dựa trên kỷ luật, tốc độ và khả năng phòng ngự bền bỉ, một nét rất đặc trưng của bóng chuyền châu Á. Al Ahly của Ai Cập góp mặt với tư cách nhà vô địch châu Phi. Đây là đội bóng giàu truyền thống nhất của bóng chuyền lục địa đen, đồng thời cũng là câu lạc bộ thể thao nổi tiếng bậc nhất châu Phi nói chung. Với Al Ahly, giải đấu ở Ba Lan là cơ hội để họ khẳng định vị thế vượt ra khỏi biên giới châu Phi. Nhưng khoảng cách về trình độ giữa bóng chuyền châu Phi và châu Âu, Nam Mỹ vẫn còn lớn. Điều đáng bàn ở đây là sự chạm trán của các trường phái. Bóng chuyền châu Âu mạnh ở chiều cao và sức mạnh khối chắn. Bóng chuyền Nam Mỹ mạnh ở tốc độ ra đòn và khả năng sáng tạo trong tấn công. Bóng chuyền châu Á mạnh ở kỹ thuật, phòng ngự và kỷ luật chiến thuật. Bóng chuyền châu Phi nổi trội ở thể lực và tinh thần. Khi bốn trường phái ấy gặp nhau trong một nhà thi đấu ở Ba Lan, kết quả không chỉ phụ thuộc vào đẳng cấp đội bóng, mà phụ thuộc vào việc ai chấp nhận chơi đúng trận đấu của mình. Yếu tố di chuyển là thứ tôi muốn nhấn mạnh. Với các đội châu Âu, di chuyển đến Ba Lan gần như không đáng kể. Với Brazil, đó là một chuyến bay xuyên Đại Tây Dương kéo dài. Với Indonesia, Iran và Ai Cập, quãng đường còn xa hơn. Múi giờ lệch, thời tiết khác biệt, và nhịp sinh hoạt đảo lộn đều có thể ảnh hưởng tới phong độ trong những set đầu. Ở một giải đấu ngắn như vậy, một set đầu thua có thể kéo theo cả trận thua. Đó là lý do tôi nghĩ các đội châu Á và châu Phi cần đến Ba Lan sớm, tập làm quen khí hậu, làm quen nhà thi đấu và điều chỉnh giờ ăn ngủ. Một tuần thích nghi có thể quý hơn một tuần tập chiến thuật. Thể thức thi đấu của giải cũng là chi tiết đáng quan tâm, dù FIVB chưa công bố đầy đủ. Các kỳ trước thường tổ chức theo dạng tám đội chia hai bảng, đấu vòng tròn một lượt, lấy hai đội đầu mỗi bảng vào bán kết. Thể thức này thưởng cho sự ổn định hơn là may mắn. Một đội thắng nhờ may mắn ở vòng bảng vẫn phải chứng minh năng lực ở bán kết và chung kết. Nếu thể thức năm 2026 giữ nguyên, các đội mạnh như Perugia và Sada Cruzeiro sẽ có lợi. Họ đủ chiều sâu đội hình để xoay tua ở vòng bảng và vẫn đảm bảo suất vào bán kết. Các đội lần đầu dự giải sẽ phải căng sức ngay từ trận đầu, điều dễ dẫn tới quá tải về cuối giải. Về tương quan lực lượng, tôi xếp Perugia vào nhóm ứng viên số một. Sau họ, Sada Cruzeiro là ứng viên số hai với truyền thống và bản lĩnh. Vôlei Renata có thể là ẩn số. Ziraat Bankası, Foolad Sirjan Iranian và Al Ahly nằm ở nhóm cạnh tranh suất vào bán kết. Jakarta Bhayangkara Presisi, với tư cách tân binh, sẽ phải học hỏi nhanh. Nhưng bóng chuyền không diễn ra trên giấy. Tôi nhớ mãi một trận chung kết mà đội được đánh giá yếu hơn đã thắng chỉ vì họ chơi với tâm thế không còn gì để mất. Trong bóng chuyền, một tay đập vào phom có thể thay đổi cả cục diện. Một chuyền hai bắt nhịp tốt có thể biến hàng chắn đối phương thành vô dụng. Và một khối chắn đúng thời điểm có thể khiến đội mạnh nhất gục ngã. Điều khiến tôi quan tâm nhất ở giải năm nay là cách các nền bóng chuyền mới sẽ đối diện với chuẩn mực của bóng chuyền câu lạc bộ thế giới. Jakarta Bhayangkara Presisi sẽ phải đối đầu với những tay đập cao gần hai mét mười. Foolad Sirjan Iranian sẽ phải chịu sức ép từ những cú giao bóng uy lực của châu Âu. Al Ahly sẽ phải tìm cách vượt qua hàng chắn dày của Perugia. Đây không chỉ là chuyện thắng thua, mà là chuyện học hỏi và trưởng thành. Có một điều tôi luôn tin: một nền bóng chuyền chỉ tiến bộ khi có cơ hội va chạm với những nền bóng chuyền mạnh hơn. Indonesia có thể thua cả ba trận vòng bảng, nhưng những bài học họ mang về sẽ ảnh hưởng tới cả một thế hệ cầu thủ trẻ. Iran có thể vào tới bán kết hoặc không, nhưng cách họ thi đấu sẽ định hình lại hình dung của người hâm mộ châu Á về khả năng của mình. Đây là điểm mà tôi muốn nói thẳng. Câu chuyện được truyền thông quốc tế nhắc nhiều nhất khi công bố danh sách là câu chuyện toàn cầu hóa. Bốn châu lục, tám đội, một bức tranh đa dạng. Nhưng nếu nhìn kỹ vào tương quan lực lượng, khoảng cách giữa nhóm đội châu Âu, Nam Mỹ và phần còn lại vẫn còn rất lớn. Và đây là phần phản trực giác mà tôi muốn đặt lên bàn. Các giải câu lạc bộ thế giới thường được quảng bá như sân chơi của sự bình đẳng. Nhưng trên thực tế, cấu trúc tài chính của bóng chuyền câu lạc bộ khiến một vài đội bóng tập trung phần lớn ngôi sao. Perugia có ngân sách của một đội bóng đứng đầu châu Âu. Các đội châu Á và châu Phi thường phải dựa vào cầu thủ nội và một vài ngoại binh vừa phải. Trong một trận đấu ngắn, khoảng cách này có thể bị thu hẹp nhờ tinh thần, nhưng trong cả giải đấu, nó thường lộ ra. Điều tôi muốn nhấn mạnh không phải là sự bi quan. Mà là sự tỉnh táo. Danh sách tám đội đến từ bốn châu lục là một bước tiến về mặt địa lý. Nhưng giá trị thực sự của nó nằm ở chỗ các đội yếu hơn có được cơ hội cọ xát với chuẩn mực cao nhất. Nếu những cơ hội ấy chỉ dừng ở việc dự giải mà không có lộ trình phát triển theo sau, thì câu chuyện toàn cầu hóa sẽ chỉ là khẩu hiệu. Cũng phải nói thêm rằng Perugia không chỉ mạnh về chuyên môn. Họ còn mạnh về truyền thông, về hình ảnh, về sức hút thương mại. Một đội bóng như vậy có lợi thế trong việc thu hút tài trợ, trong việc xây dựng thương hiệu, trong việc tạo dựng uy tín trước trọng tài và khán giả. Những lợi thế ấy không xuất hiện trên bảng điểm, nhưng chúng hiện diện trong từng set đấu. Đó là điều mà các đội mới đến cần hiểu. Họ không chỉ thi đấu với một đội bóng. Họ thi đấu với cả một hệ sinh thái đã được xây dựng qua nhiều thập kỷ. Tôi nghĩ về việc này khá nhiều trong những ngày gần đây, khi ngồi ở Hải Phòng và đọc lại danh sách tám đội. Tôi nhớ tới cảm giác của mình khi lần đầu được cử đi tác nghiệp một giải quốc tế lớn. Tôi đã bước vào phòng họp báo với sự run rẩy, rồi nhận ra rằng người ta đối xử với mình không khác gì những đồng nghiệp kỳ cựu. Cảm giác ấy, tôi tin, các cầu thủ trẻ của Jakarta, của Foolad Sirjan, của Al Ahly cũng sẽ trải qua. Họ sẽ bước vào nhà thi đấu ở Ba Lan với tâm thế của những người lần đầu, và rồi họ sẽ nhận ra rằng mình cũng xứng đáng đứng ở đó. Với bóng chuyền Việt Nam, giải đấu này là một tấm gương. Chúng ta có một nền bóng chuyền nữ đang tiến bộ, có những câu lạc bộ nữ đã dự các giải châu Á. Nhưng ở cấp câu lạc bộ nam, chúng ta còn xa đấu trường thế giới. Nhìn vào danh sách tám đội năm 2026, tôi tự hỏi bao giờ mới có một câu lạc bộ nam Việt Nam góp mặt. Câu hỏi ấy có thể mất mười năm, hai mươi năm để trả lời. Nhưng nếu không ai đặt ra nó, câu trả lời sẽ không bao giờ đến. Tôi không muốn kết thúc bài này bằng một lời tổng kết. Tôi muốn kết thúc bằng một điều tôi nghĩ mãi. Bóng chuyền là môn thể thao của những khoảnh khắc ngắn. Một pha chắn bóng chỉ kéo dài vài giây. Một cú đập chỉ mất chưa đầy một nhịp thở. Ba set đấu có thể trôi qua trong hơn một giờ. Nhưng đằng sau những khoảnh khắc ấy là cả một quá trình dài, cả một hệ thống đầu tư, cả một nền tảng văn hóa thể thao. Perugia không trở thành nhà vô địch trong một đêm. Sada Cruzeiro không giành năm chức vô địch thế giới nhờ may mắn. Và Jakarta Bhayangkara Presisi không đến Ba Lan chỉ để lấp chỗ trống. Cổ động viên sáu mươi tuổi vẫn chạy được một trăm mét sau bàn thắng, chỉ là tôi. Nhưng tôi tin rằng tinh thần ấy, ở một hình thức nào đó, cũng đang tồn tại trong những cầu thủ trẻ của Jakarta, của Foolad Sirjan, của Al Ahly. Họ đến Ba Lan không phải để làm khán giả. Họ đến để viết nên một chương mới cho nền bóng chuyền của mình. Và khi giải đấu khép lại, dù kết quả thế nào, điều đáng nhớ nhất có thể sẽ không phải là chiếc cúp thuộc về ai, mà là hình ảnh một tay đập Indonesia lần đầu chạm bóng trước khối chắn của Perugia, hay một chuyền hai Iran lần đầu điều bóng trước hàng phòng ngự của Sada Cruzeiro. Những khoảnh khắc ấy không xuất hiện trên bảng xếp hạng. Nhưng chúng là lý do tôi viết bài này, và là lý do tôi tin rằng bóng chuyền thế giới đang đi đúng hướng. Từ Hải Phòng, tôi sẽ theo dõi giải đấu này từng trận, từng set. Không phải vì tôi yêu một đội bóng cụ thể, mà vì tôi yêu cách bóng chuyền kết nối những nền văn hóa khác nhau lại với nhau. Một giải đấu ở Ba Lan, với tám đội đến từ bốn châu lục, là một trong những biểu hiện đẹp nhất của điều ấy. Và nếu may mắn, tôi sẽ được kể lại nó cho hơn năm nghìn người xem trong một buổi livestream đêm muộn, cùng ba cựu tuyển thủ đã ngồi bên tôi từ nhiều năm nay. Bởi ở tuổi sáu mươi, điều tôi học được là: nghề này không kết thúc ở một bài viết. Nó kết thúc ở một mạng lưới người, một danh sách bạn bè mới, và một câu chuyện còn dang dở để kể vào ngày mai.