Vì sao Việt Nam chưa có bản quyền FIFA ASEAN Cup và Asiad?

Khi đội tuyển Việt Nam đang hoàn tất kế hoạch hội quân cho FIFA ASEAN Cup 2026, người hâm mộ trong nước đối mặt với nỗi lo thường trực: liệu có được xem truyền hình trực tiếp các trận đấu của thầy trò HLV Kim Sang Sik hay không? Câu trả lời hiện tại vẫn là dấu hỏi lớn, bởi bản quyền phát sóng của giải đấu khu vực này vẫn chưa có chủ sở hữu tại Việt Nam, và tình hình tương tự cũng xảy ra với Asiad 20 – sự kiện thể thao đa môn diễn ra ngay trong cùng thời điểm. Đây không chỉ là câu chuyện của riêng Việt Nam mà phản ánh một cuộc khủng hoảng thương mại có cấu trúc trên toàn khu vực Đông Nam Á, bắt nguồn từ sự thay đổi mô hình tổ chức giải đấu dưới sự kiểm soát của FIFA. Trước hết, cần nhìn nhận bối cảnh tổng thể. FIFA ASEAN Cup 2026 – tên gọi mới của giải vô địch bóng đá Đông Nam Á – sẽ diễn ra từ cuối tháng 9 đến đầu tháng 10 năm 2026. Đây là lần đầu tiên FIFA trực tiếp đứng ra tổ chức và sở hữu bản quyền thương mại của giải, thay vì để Liên đoàn bóng đá Đông Nam Á (AFF) tự quản lý như trước đây. Quyết định này của FIFA nhằm chuẩn hóa sản phẩm bóng đá khu vực, nhưng đồng thời đẩy giá bản quyền lên cao và làm phức tạp quy trình đàm phán, khiến các đài truyền hình trong khu vực gặp khó. Thông tin từ báo VietNamNet cho thấy, một đài truyền hình lớn của Việt Nam đang “tiến gần đến việc mua thành công” bản quyền, nhưng thương vụ vẫn chưa được chốt. Bầu không khí chờ đợi kéo dài khiến người hâm mộ lo lắng, nhất là khi giải đấu đã cận kề và lịch thi đấu đã được ấn định. Theo kế hoạch, đội tuyển Việt Nam sẽ thi đấu ba trận vòng bảng bắt đầu từ ngày 26 tháng 9 gặp Philippines trên sân Si Jalak Harupat ở Bandung, Indonesia. Chỉ ba ngày sau, thầy trò HLV Kim Sang Sik chạm trán Thái Lan – đối thủ truyền kiếp – và sau đó chốt vòng bảng với Pakistan vào ngày 2 tháng 10 tại Jakarta. Với chỉ chưa đầy một tuần cho ba trận căng thẳng, vấn đề quay vòng đội hình và thể lực sẽ là thách thức lớn, nhưng đó là chuyện chuyên môn. Vấn đề bản quyền lại nằm ở một chiều hướng khác: nếu không có đơn vị nào mua được bản quyền, người hâm mộ Việt Nam sẽ không thể theo dõi trực tiếp bất kỳ trận đấu nào của đội nhà trên sóng truyền hình quốc gia. Điều này đi ngược lại với kỳ vọng của dư luận vốn đang lên rất cao sau chức vô địch ASEAN Cup gần đây nhất. Sự thật là cho đến nay, không một đơn vị sở hữu bản quyền nào ở Đông Nam Á, bao gồm cả Việt Nam, có được hợp đồng phát sóng chính thức. Đây là tín hiệu đáng báo động. Nguyên nhân chính không chỉ là giá thành, mà còn là sự cứng nhắc trong cách FIFA gói gọn sản phẩm bản quyền theo mô hình tập trung, khác hẳn với thời kỳ các giải đấu do AFF tổ chức trước đây. Các đài truyền hình trong nước đang đàm phán với mức giá “hợp lý” theo cách gọi riêng, nhưng “hợp lý” trong con mắt nhà đài và trong tham vọng doanh thu của FIFA dường như vẫn còn cách xa. Hệ quả là toàn bộ khu vực đang rơi vào thế đứng ngoài cuộc, và Việt Nam – dù là thị trường truyền thông lớn nhất trong số các nước ASEAN – cũng không ngoại lệ. Thế nhưng, đây mới chỉ là một nửa câu chuyện. Cùng thời điểm với FIFA ASEAN Cup, Asiad 20 (Đại hội Thể thao châu Á) cũng diễn ra tại Nhật Bản từ ngày 19 tháng 9 đến 4 tháng 10 năm 2026. Đoàn Thể thao Việt Nam đặt mục tiêu giành 4–6 huy chương vàng và lọt vào top 20 toàn đoàn, một tham vọng lớn. Tuy nhiên, bản quyền phát sóng Asiad cũng đang rơi vào bế tắc. Theo nguồn tin từ VietNamNet, việc mua bản quyền Asiad 20 được đánh giá là “rất khó khăn” và hiện đang trong tình trạng bế tắc giữa các bên. Người hâm mộ thể thao Việt Nam vì thế có nguy cơ không được xem trực tiếp các môn thể thao chủ lực như bóng đá, điền kinh, bơi lội, cử tạ… mà họ kỳ vọng sẽ đem về huy chương. Sự trùng lịch giữa FIFA ASEAN Cup và Asiad tạo ra một áp lực kép lên các nhà đài. Nếu phải mua bản quyền cả hai sự kiện cùng lúc, chi phí sẽ rất lớn, trong khi doanh thu quảng cáo và lượng người xem phải chia sẻ giữa hai mặt trận. Các nhà đài buộc phải tính toán cân đối. Giải pháp mà nhiều đơn vị đang nhắm đến là mua bản quyền gốc rồi chia sẻ lại cho các đài địa phương (sub-licensing), nhằm giảm gánh nặng tài chính và đảm bảo phủ sóng rộng rãi. Nhưng mô hình này chỉ khả thi nếu thương vụ mua gốc thành công, và hiện tại nó vẫn chỉ nằm trên giấy. Một yếu tố then chốt khác là sự thay đổi về cơ cấu tổ chức. Trong quá khứ, khi AFF nắm quyền, các đài truyền hình Đông Nam Á thường đàm phán trực tiếp với AFF với chi phí thấp hơn và thủ tục đơn giản hơn. Nay FIFA đưa giải vào hệ thống của mình, kéo theo đội ngũ pháp lý, tiêu chuẩn hợp đồng và mức giá tối thiểu được quy định từ trên xuống. Đây là lý do khiến cuộc đàm phán “phức tạp hơn so với các giải đấu khu vực trước đây”. Ngay cả các quốc gia có nền truyền thông phát triển như Thái Lan, Indonesia hay Malaysia cũng chưa có động thái mua bản quyền rõ ràng, cho thấy vấn đề mang tính hệ thống chứ không phải riêng Việt Nam. Trong bối cảnh đó, người hâm mộ Việt Nam đang đứng giữa hai luồng thông tin: một mặt, các nhà đài khẳng định đã “gần mua được”; mặt khác, cảnh báo về việc “người hâm mộ có thể không được xem trực tiếp” đã được phát đi. Sự mâu thuẫn này tạo ra tâm lý hoang mang. Nếu bản quyền FIFA ASEAN Cup không được giải quyết kịp, đó là tổn thất lớn về mặt tinh thần cho đội tuyển và người hâm mộ, bởi đội tuyển đang bước vào giải với tư cách nhà đương kim vô địch. Và nếu Asiad cũng chìm trong bóng tối truyền hình, thì đây sẽ là một mùa thu thể thao đáng quên đối với hàng triệu trái tim yêu bóng đá nước nhà. Về phía đội tuyển, HLV Kim Sang Sik đã chốt xong kế hoạch tập trung. Sự chuẩn bị chuyên môn vẫn diễn ra độc lập với câu chuyện bản quyền. Tuy nhiên, không thể phủ nhận rằng yếu tố truyền thông và sự cổ vũ của khán giả nhà qua sóng truyền hình có tác động không nhỏ đến tinh thần các cầu thủ. Một thế hệ cầu thủ mới đang háo hức được thể hiện mình trên sân khấu khu vực, và việc người nhà, bạn bè, người hâm mộ không thể theo dõi trực tiếp chắc chắn sẽ để lại thiếu hụt về mặt động lực. Nhìn xa hơn, đây còn là bài học về quản trị bản quyền thể thao tại Việt Nam. Khi các giải đấu lớn ngày càng được thương mại hóa bởi các liên đoàn thể thao quốc tế, các đài truyền hình trong nước cần có chiến lược dài hạn, thay vì đàm phán từng vụ một trong thế bị động. Liên đoàn Bóng đá Việt Nam (VFF) và các cơ quan chức năng cũng cần đóng vai trò tích cực hơn trong việc làm cầu nối, đảm bảo quyền lợi xem thể thao cho người dân. Kết lại, câu hỏi “Vì sao Việt Nam chưa có bản quyền FIFA ASEAN Cup và Asiad?” có câu trả lời nằm ở sự thay đổi cấu trúc của thị trường bản quyền thể thao toàn cầu, nơi FIFA và Ủy ban Olympic châu Á đang ngày càng siết chặt quyền kiểm soát. Việt Nam không đơn độc trong cuộc chiến này, nhưng là một thị trường lớn và giàu tiềm năng, hoàn toàn có thể dẫn dắt khu vực nếu có cách tiếp cận chủ động. Hy vọng trong những ngày tới, một thỏa thuận sẽ được ký kết, mang hình ảnh đội tuyển và các vận động viên Asiad đến gần hơn với hàng triệu trái tim yêu thể thao nước nhà.