Prague 2026 và 27 ván cờ ngắn: giới hạn ký ức của một môn thể thao

Tháng Ba năm 2026. Tôi ngồi ở hàng ghế thứ tư trong một hội trường thi đấu ở Prague, mang theo chiếc máy ghi âm kỹ thuật số mà tôi vẫn dùng từ năm 2026, cái năm mà bóng đá trở lại trong những sân vận động không khán giả. Tôi đến Prague không phải để đưa tin nóng. Tôi đến để nghe. Thứ tôi nghe được không phải tiếng cổ động viên. Đó là tiếng một quân mã đặt xuống bàn gỗ, nhẹ đến mức nếu tôi chớp mắt một cái, tôi sẽ bỏ lỡ nó. Người đặt quân cờ ấy mới mười bảy tuổi. Cậu ta không nhìn lên khán đài, không nhìn vào bảng tổng sắp, không nhìn vào màn hình máy tính đang chạy ở góc phòng. Cậu ta chỉ nhìn vào bàn cờ, và trong khoảnh khắc ấy tôi nhận ra mình đang đứng ở đúng cái ranh giới mà tôi đã đứng tám năm trước ở Thượng Hải: Khi thần đồng mười bảy tuổi vẫn chưa biết mình sắp thành huyền thoại. Đó là lý do tôi theo dõi Chess Festival Prague 2026 theo một cách khác với cách tôi theo dõi những giải đấu khác. Tôi không theo dõi bảng xếp hạng. Tôi theo dõi những giây phút trước khi bảng xếp hạng bắt đầu có nghĩa. Và khi tạp chí ChessBase Magazine phát hành số thứ 225, dành trọn một phần phân tích cho Prague 2026 với các ván cờ được bình luận bởi Aravindh Chithambaram, Anish Giri, Ediz Gurel, David Navara và nhiều kỳ thủ khác, tôi mới hiểu vì sao mình phải viết bài này. ChessBase Magazine 225 có một mục mang tên đơn giản đến mức gần như khiêu khích: Special, với 27 ván cờ ngắn cực kỳ thú vị. Hai mươi bảy ván. Toàn những ván đấu kết thúc nhanh, gọn, dữ dội, đủ để người xem nín thở trong mười lăm hoặc hai mươi nước đi. Bên cạnh đó là các video khai cuộc do Jan Werle, Daniel King và Robert Ris thực hiện, cùng mười bài viết khai cuộc với những ý tưởng mới cho hệ thống bài bản của người chơi câu lạc bộ. Một ấn phẩm dày, một giải đấu lớn, một tập hợp những ván cờ ngắn. Và tôi nhận ra mình đang nhìn vào một câu hỏi mà không ai đặt ra, kể cả những người làm ra nó. Đó là câu hỏi về ký ức. Bởi vì môn cờ vua, sau hơn một thế kỷ được ghi chép tỉ mỉ đến từng nước đi, vẫn chưa có một lý thuyết nghiêm túc về việc nó nhớ cái gì và quên cái gì. Chúng ta có cơ sở dữ liệu khổng lồ. Chúng ta có hàng triệu ván cờ được lưu trữ, được gắn nhãn, được phân loại theo khai cuộc, theo tàn cuộc, theo độ dài, theo kết quả. Chúng ta có những chương trình phân tích mạnh đến mức có thể tìm ra sai lầm của một kỳ thủ sau bốn mươi nước đi trong vòng chưa đầy một giây. Nhưng chúng ta không có một cơ chế nào để quyết định ván cờ nào xứng đáng được nhớ. Và thị trường đã thay chúng ta quyết định. Thị trường nhớ những gì ồn ào nhất. Những gì nhanh nhất. Những gì có thể đóng gói thành một tiêu đề, một clip dài bốn mươi giây, một khoảnh khắc được chia sẻ lại trên mạng xã hội kèm theo biểu tượng ngọn lửa. Hai mươi bảy ván cờ ngắn trong ChessBase Magazine 225 chính là hiện thân của cơ chế ấy. Chúng là những ván cờ tuyệt vời. Tôi đã xem lại từng ván trong số đó, một số ván nhiều lần, và tôi không hối tiếc một phút nào. Nhưng tôi cũng biết rằng đằng sau hai mươi bảy ván cờ ấy, ở Prague, có hàng trăm ván đấu dài bốn mươi, năm mươi, sáu mươi nước đi đã bị quên lãng ngay trong tuần chúng được chơi. Đó là điều tôi muốn viết về. Tôi bắt đầu sự nghiệp ở tuổi hai mươi, năm 2026, với tư cách là một vận động viên cờ vua kiêm người tổ chức giải đấu. Sau đó tôi chuyển sang truyền thông cờ vua, rồi thành bình luận viên cờ vua trên truyền hình trong hai mươi hai năm, bình luận gần như toàn bộ các trận chung kết kinh điển của thời kỳ mà người ta vẫn còn tranh cãi về việc máy tính có giết chết cờ vua hay không. Năm mươi ba tuổi, tôi sống ở Thượng Hải và viết cho thị trường Trung Quốc. Nhưng tôi sinh ra ở Việt Nam, và tôi vẫn giữ thói quen viết bằng tiếng Việt trước, rồi mới dịch. Đó là một thói quen không hiệu quả. Nhưng nó buộc tôi phải nghĩ chậm hơn, và nghĩ chậm hơn là điều duy nhất giúp tôi nhìn ra những thứ mà tốc độ che mất. Trong hai mươi hai năm bình luận, tôi đã học được một điều mà tôi không dạy cho ai: khán giả không nhớ nước đi. Khán giả nhớ cảm giác. Người ta có thể quên rằng ván cờ được quyết định bởi một nước xe ở hàng thứ bảy, nhưng người ta không bao giờ quên cảm giác nghẹt thở khi nhận ra rằng phòng thủ đã sụp đổ từ ba nước đi trước đó. Điều đó có nghĩa là phần lớn công việc của một người viết về cờ vua là chuyển đổi cấu trúc thành cảm xúc. Và đó cũng là cái bẫy lớn nhất của nghề này, bởi vì khi ai cũng chuyển đổi cấu trúc thành cảm xúc, thì cấu trúc biến mất. Cái còn lại là một chuỗi những khoảnh khắc đẹp, không liên kết với nhau, không dẫn đến đâu, không giải thích được vì sao ván cờ này lại kết thúc như nó đã kết thúc. Chúng ta gọi đó là giải trí. Và chúng ta tự nhủ rằng giải trí là đủ. Prague 2026 là một ví dụ hoàn hảo để kiểm tra niềm tin ấy. Chess Festival Prague là một giải đấu đặc biệt trong hệ thống các giải mở của châu Âu. Nó không có bề dày lịch sử của Wijk aan Zee, không có tiền thưởng của những giải ở Vịnh, không có sức hút truyền thông của những sự kiện có nhà vô địch thế giới tham dự. Nó tồn tại nhờ một thứ khác: sự hiếu khách của một thành phố nhỏ và sự kiên trì của một vài người đã quyết định rằng Prague nên có một giải cờ vua đẳng cấp cao. Giải Masters 2026 quy tụ mười kỳ thủ, thi đấu vòng tròn chín ván. Với một giải đấu như vậy, mỗi ván đấu đều có trọng lượng. Không có ván nào là ván lót đường. Không có kỳ thủ nào được phép chơi cầm chừng, bởi vì một trận thua có thể đẩy bạn từ vị trí tranh chức vô địch xuống vị trí giữa bảng chỉ sau một buổi chiều. Đây là loại cấu trúc giải đấu mà tôi thích nhất, và cũng là loại cấu trúc mà tôi tin là khắc nghiệt nhất về mặt tâm lý. Cúp thế giới theo thể thức loại trực tiếp chỉ đòi hỏi bạn chơi tốt trong hai ván. Một giải vòng tròn chín ván đòi hỏi bạn chơi tốt trong chín ngày liên tiếp, và nó trừng phạt bạn bằng cách bắt bạn ngồi đối diện với chính sai lầm của mình trong suốt phần còn lại của giải. Aravindh Chithambaram vô địch giải Masters. Cách anh ấy vô địch mới là điều đáng nói. Aravindh không phải là mẫu kỳ thủ khiến người ta phải đứng dậy khỏi ghế. Anh ấy không chơi những ván cờ để đời ở mỗi vòng. Anh ấy không tung ra những đòn hy sinh quân để đăng lên trang nhất. Anh ấy chơi theo cách mà tôi gọi là tích lũy thầm lặng: mỗi ván cờ, anh ấy lấy đi một chút gì đó từ đối thủ, không phải bằng cách đánh bại họ, mà bằng cách không cho họ bất cứ thứ gì để đánh bại. Kiểu chơi ấy khiến truyền thông phát điên. Bạn không thể viết tiêu đề về một kỳ thủ thắng vì đối thủ không tìm được kế hoạch. Bạn có thể viết, nhưng bài viết sẽ khô như một biên bản họp. Và vì thế, nhà vô địch thật sự của giải đấu trở thành nhân vật ít được nhắc đến nhất trong câu chuyện về giải đấu mà anh ấy đã thắng. Tôi đã xem lại các ván đấu của Aravindh ở Prague. Anh ấy không thắng bằng cách tạo ra những vị trí hỗn loạn. Anh ấy thắng bằng cách duy trì một áp lực nhỏ, liên tục, không ngắt quãng, cho đến khi đối thủ tự tạo ra vấn đề cho mình. Đó là loại áp lực mà người xem không nhìn thấy, bởi vì nó không biểu hiện thành một nước đi sai lầm rõ ràng. Nó biểu hiện thành một chuỗi những nước đi hơi không chính xác, mỗi nước chỉ mất một phần mười lăm điểm đánh giá, và sau bốn mươi nước, bạn nhận ra mình đã thua từ lâu. Trong phân tích của mình cho ChessBase Magazine 225, Aravindh giải thích các ý tưởng đằng sau những nước đi ấy với sự bình tĩnh đến mức gần như đáng sợ. Anh ấy không nói về cảm hứng. Anh ấy nói về cấu trúc. Anh ấy nói về việc giữ lại khả năng, về việc không đơn giản hóa, về việc kiên nhẫn chờ đợi một sự thay đổi nhỏ trong cấu trúc tốt và đủ. Đó là loại phân tích mà các tạp chí cờ vua hiếm khi đăng, bởi vì nó không bán được. Nhưng nó là loại phân tích duy nhất thật sự giúp một kỳ thủ câu lạc bộ tiến bộ. Và đó là lý do vì sao ChessBase Magazine vẫn tồn tại, trong khi hàng tá tạp chí cờ vua khác đã chết trong hai thập kỷ qua. Nếu Aravindh là câu chuyện về sự tích lũy, thì Anish Giri là câu chuyện về kỹ thuật của người về nhì. Giri là một trong những kỳ thủ được phân tích nhiều nhất trong lịch sử cờ vua hiện đại, và cũng là một trong những kỳ thủ bị hiểu sai nhiều nhất. Trong hơn một thập kỷ, anh ấy là người xuất hiện ở mọi giải đấu lớn, ở mọi vị trí từ thứ ba đến thứ bảy, và không bao giờ có thể dịch chuyển từ vị trí ấy lên đỉnh. Người ta gọi đó là bi kịch. Tôi gọi đó là một lựa chọn chiến lược chưa từng được thừa nhận. Trong các ván đấu ở Prague 2026, Giri chơi đúng theo cách mà anh ấy chơi trong mười năm qua: chắc chắn, hiệu quả, và gần như không bao giờ thua một ván mà anh ấy không cần phải thắng. Mỗi nước đi của anh ấy là kết quả của một phép tính xác suất: rủi ro này có đáng không, đổi lấy kỳ vọng này, trong bảng xếp hạng này, với số ván còn lại như thế này. Đó là cách chơi của một người quản lý rủi ro, không phải của một người đi tìm vinh quang. Và nó hiệu quả đến mức khó chịu. Giri kết thúc giải đấu ở vị trí cao, nhưng không phải vị trí cao nhất, đúng như anh ấy đã làm trong phần lớn sự nghiệp của mình. Trong phần phân tích của mình cho ChessBase Magazine, Giri trình bày các ván đấu một cách tỉ mỉ, với một sự trung thực về những nước đi mà anh ấy không hài lòng. Đó là một trong những đặc điểm ít được nhắc đến của anh ấy: khi viết cho tạp chí chuyên môn, Giri không tự đánh bóng. Anh ấy thừa nhận các vấn đề. Anh ấy thừa nhận rằng một số kế hoạch của anh ấy không thành công. Có một điều mà tôi học được từ nhiều năm quan sát Giri, và tôi tin rằng nó quan trọng hơn mọi phân tích nước đi mà anh ấy đưa ra: một kỳ thủ chơi an toàn ở đẳng cấp cao sẽ kiếm được nhiều tiền và nhiều điểm xếp hạng hơn một kỳ thủ chơi phiêu lưu. Hệ thống giải đấu cờ vua chuyên nghiệp được thiết kế theo cách thưởng cho sự ổn định. Một người về nhì sáu lần một năm sẽ kiếm được nhiều hơn một người vô địch hai lần và bị loại sớm bốn lần. Đó là lý do cấu trúc, không phải lý do tài năng, giải thích vì sao có những kỳ thủ vĩ đại không bao giờ trở thành nhà vô địch thế giới. Và giải thích vì sao Prague, với chín ván và mười kỳ thủ cân bằng, là sân chơi hoàn hảo cho kiểu kỳ thủ ấy. Người xem muốn những câu chuyện về sự vĩ đại. Nhưng thị trường cần những câu chuyện về sự ổn định. Và trong môn cờ vua, thị trường luôn thắng. Rồi đến Ediz Gurel. Mười bảy tuổi. Kỳ thủ trẻ người Thổ Nhĩ Kỳ, một trong những tài năng đang lên nhanh nhất của thế hệ mới, và là người mang đến cho Prague 2026 thứ mà giải đấu này thiếu trong nhiều năm: sự không thể dự đoán. Tôi có một thói quen mà tôi đã duy trì từ năm 2026: mỗi thứ Tư, tôi đến một sân tập trẻ và ghi chép. Không ghi chép kết quả. Ghi chép cử chỉ. Ghi chép cách một cầu thủ trẻ, hoặc một kỳ thủ trẻ, đứng lên khỏi ghế khi ván đấu kết thúc. Ghi chép cách họ nhìn vào bàn cờ sau khi thua. Ghi chép nhịp thở của họ khi đồng hồ chỉ còn ba mươi giây. Tôi bắt đầu làm điều đó vào năm 2026, khi tất cả các mặt báo ở Thượng Hải đang xoay quanh một thương vụ chuyển nhượng bóng đá trị giá sáu mươi triệu euro. Tôi bỏ cuộc họp tòa soạn để đến sân tập phụ của một đội trẻ, nơi một cậu bé mười bảy tuổi tên là Zhou Junjie đang rê bóng qua ba hậu vệ trong một pha đối kháng năm đấu năm. Sau buổi tập, tôi ở lại xem cậu ấy đá phạt. Bảy trên mười quả vào góc chữ I. Một con số phi thường đối với một đứa trẻ chưa từng chơi một trận chuyên nghiệp nào. Hôm sau, tôi viết một bài dài về chất thơ trong chân trái của những đứa trẻ vô danh, thay vì viết tin về thương vụ chuyển nhượng. Tổng biên tập của tôi gọi tôi là một kẻ mộng du có bằng hành nghề. Nhưng bài viết ấy đã thay đổi cách tôi làm việc cho đến tận bây giờ. Ở Prague 2026, khi tôi nhìn Ediz Gurel ngồi xuống ghế trước ván đấu đầu tiên, tôi nhận ra cảm giác ấy đã quay lại. Cái cảm giác rằng bạn đang ở trong phòng với một người mà phần lớn câu chuyện về họ vẫn chưa được viết. Rằng cái bạn đang thấy hôm nay sẽ bị lịch sử ghi lại thành một chi tiết nhỏ, một nước đệm, một giai thoại. Và rằng người ấy, trong lúc này, vẫn chưa biết gì cả. Gurel chơi ở Prague với sự liều lĩnh của người chưa từng mất gì. Anh ấy tấn công trong những vị trí mà các kỳ thủ lớn tuổi hơn sẽ chọn cách đơn giản hóa. Anh ấy giữ quân hậu trên bàn cờ lâu hơn mức cần thiết, đôi khi lâu hơn mức hợp lý, chỉ vì anh ấy tin rằng mình có thể tìm ra thứ gì đó. Đó là lối chơi của tuổi mười bảy, và nó không hiệu quả về mặt điểm số, nhưng nó hiệu quả về một thứ khác: nó tạo ra những ván cờ mà người ta sẽ nhớ. Trong các phân tích của mình cho ChessBase Magazine 225, Gurel là một trong những kỳ thủ trẻ nhất được mời bình luận. Việc một tạp chí chuyên môn hàng đầu thế giới mời một kỳ thủ mười bảy tuổi phân tích ván đấu của chính mình là một dấu hiệu. Nó có nghĩa là cậu ấy đã đủ tốt để những nước đi của cậu ấy trở thành tài liệu giảng dạy. Nhưng nó cũng có nghĩa là cậu ấy đã bước vào một hệ thống mà ở đó, từ giây phút này, mọi ván thua của cậu ấy sẽ được lưu lại và phân tích bởi những người cậu ấy chưa từng gặp. Đó là cái giá của việc trở thành huyền thoại, và nó được trả bằng sự riêng tư. David Navara là người giữ nhà. Kỳ thủ số một của Czech trong nhiều năm, một trong những người chơi kỳ cựu nhất của giải, và là người duy nhất trong danh sách có mối liên hệ cá nhân với thành phố này. Navara sống ở Prague. Anh ấy đi bộ đến giải đấu. Anh ấy biết tên những người phục vụ trong khách sạn. Anh ấy biết nhà thi đấu vang tiếng như thế nào vào buổi sáng và vào buổi chiều. Có một áp lực đặc biệt khi bạn chơi một giải đấu ở thành phố của mình. Nó không phải là áp lực của khán giả, bởi vì cờ vua không có khán giả theo nghĩa đó. Nó là áp lực của việc không thể trốn. Khi bạn thua một ván ở nơi khác, bạn về khách sạn và bạn được ở một mình. Khi bạn thua một ván ở nhà, bạn lái xe về và bạn đi ngang qua con phố nơi bạn đã đi học. Navara đã chơi cờ vua đỉnh cao trong hơn hai thập kỷ. Anh ấy thuộc thế hệ những kỳ thủ được đào tạo trước khi máy tính trở thành một phần bắt buộc của quá trình chuẩn bị. Anh ấy lớn lên trong một thế giới mà ở đó, để hiểu một khai cuộc, bạn phải ngồi với một cuốn sách và một bàn cờ, và mất ba ngày để nhớ hết các biến. Tôi thuộc cùng thế hệ ấy. Tôi học khai cuộc bằng cách chép tay các ván đấu vào một cuốn sổ, và khi tôi nhớ được mười tám nước đầu của một hệ thống, tôi cảm thấy mình đã làm chủ được một phần của thế giới. Ngày nay, một đứa trẻ mười hai tuổi có thể nhấn một nút và có trong tay toàn bộ lịch sử của một khai cuộc, với các đánh giá chính xác đến từng phần trăm. Đó là một tiến bộ khổng lồ về mặt kiến thức, và tôi không phản đối nó. Nhưng tôi muốn nói một điều mà ít người nói: nó đã phá hủy một loại trải nghiệm. Trải nghiệm của việc không biết. Trải nghiệm của việc ngồi trước một vị trí và không có bất kỳ ai để hỏi. Trải nghiệm của việc phải tự mình tìm ra lý do vì sao một nước đi hoạt động, và đôi khi tìm sai, và sống với cái sai ấy trong nhiều tháng. Những kỳ thủ như Navara đã trải qua hàng nghìn giờ như vậy. Và khi bạn nghe họ phân tích các ván đấu của họ trong một ấn phẩm như ChessBase Magazine, bạn nghe thấy một thứ khác. Bạn không chỉ nghe thấy sự chính xác. Bạn nghe thấy một mối quan hệ. Mối quan hệ giữa một người và một khai cuộc. Navara nói về các biến khai cuộc như một người nói về một người hàng xóm cũ. Anh ấy nhớ nước đi nào đã từng phổ biến và vì sao nó bị bỏ rơi. Anh ấy nhớ ai đã chơi nó và vào năm nào. Anh ấy nhớ những tranh cãi. Đó là một loại ký ức mà cơ sở dữ liệu không thể lưu giữ, bởi vì cơ sở dữ liệu lưu nước đi, còn Navara lưu bối cảnh. Và khi người ta nói về việc máy tính đã thay đổi cờ vua như thế nào, điều họ hiếm khi đề cập là điều này: máy tính đã khiến cho bối cảnh trở nên ít quan trọng hơn. Bởi vì nước đi vẫn đúng, bất kể ai đã chơi nó, vào năm nào, trong hoàn cảnh nào. Đến đây, chúng ta phải nói về hai mươi bảy ván cờ ngắn. Chuyên mục Special trong ChessBase Magazine 225 tập hợp hai mươi bảy ván đấu ngắn được đánh giá là cực kỳ thú vị. Đây là một định dạng truyền thống của tạp chí, và nó là một trong những định dạng được yêu thích nhất, bởi vì nó cho người đọc điều mà mọi người chơi cờ vua đều thích: cái đẹp của sự kết thúc nhanh. Ván cờ ngắn có một sức hấp dẫn khó giải thích. Một ván đấu kết thúc trong hai mươi nước, với một đòn phối hợp quân mã và quân tượng, có một vẻ đẹp cấu trúc mà một ván đấu kéo dài tám mươi nước không có. Nó giống như một bài thơ ngắn so với một cuốn tiểu thuyết. Nó hoàn chỉnh trong chính nó. Bạn có thể nắm bắt toàn bộ nó trong một lần đọc. Và tất nhiên, nó dễ dạy hơn. Tôi đã dạy cờ vua cho vài thế hệ học trò ở Hà Nội và sau đó là ở Thượng Hải, và tôi luôn bắt đầu bằng những ván cờ ngắn. Không phải vì chúng dễ. Mà vì chúng có một ranh giới rõ ràng. Trong một ván cờ ngắn, mọi nước đi đều quan trọng. Không có chỗ cho sự mơ hồ. Nếu bạn sai ở nước thứ mười hai, bạn sẽ thấy kết quả ở nước thứ mười tám. Nguyên nhân và kết quả ở gần nhau, và điều đó giúp người học xây dựng được mối liên hệ nhân quả trong đầu. Trong một ván cờ dài, nguyên nhân và kết quả cách nhau hai mươi nước. Bạn sai ở nước thứ hai mươi, và bạn chỉ thua ở nước thứ bốn mươi, sau khi đã đi qua một chuỗi những nước trung gian mà không ai có thể nói chính xác nước nào là quan trọng. Người mới học không thể học được từ loại trải nghiệm ấy, bởi vì họ không thể nhìn thấy đường nhân quả. Đó là lý do vì sao những ván cờ ngắn luôn là trung tâm của giáo trình cờ vua, từ thời của những cuốn sách cổ điển cho đến các ấn phẩm kỹ thuật số ngày nay. Nhưng có một vấn đề. Ván cờ ngắn là một dạng sai lệch thống kê. Khi bạn đọc một ván đấu kết thúc trong hai mươi nước, bạn đang đọc một ván đấu mà ở đó một bên đã phạm một sai lầm nghiêm trọng. Không có ngoại lệ. Nếu một ván cờ kết thúc nhanh giữa hai kỳ thủ có trình độ tương đương, thì nhất định phải có một sai lầm lớn, hoặc một khai cuộc bất ngờ, hoặc một sự chuẩn bị ưu việt không cân xứng. Có nghĩa là, khi bạn học cờ vua qua những ván cờ ngắn, bạn đang học cách tấn công vào sai lầm của người khác. Bạn đang học cách nhận diện một vị trí đã hỏng. Bạn đang học cách kết thúc công việc mà người khác đã bắt đầu. Đó là một kỹ năng cực kỳ giá trị. Nhưng nó không phải là toàn bộ cờ vua. Bởi vì phần lớn các ván cờ ở đẳng cấp cao không được quyết định bởi sai lầm lớn. Chúng được quyết định bởi một chuỗi những lựa chọn nhỏ, mỗi lựa chọn đúng hoặc sai ở mức độ vài phần trăm, tích lũy thành một lợi thế không thể đảo ngược sau năm mươi nước. Đó là loại cờ vua không có khoảnh khắc. Đó là loại cờ vua không thể xuất hiện trong một clip dài bốn mươi giây. Và đó là loại cờ vua đang dần biến mất khỏi ký ức tập thể của môn thể thao này. Ở Prague 2026, giải Masters có chín vòng và mười kỳ thủ. Trong tổng số bốn mươi lăm ván đấu ở giải Masters, một phần đáng kể là những ván cờ kéo dài trên sáu mươi nước mà không ai nhớ đến. Những nhà vô địch của những ván ấy là những người không bao giờ xuất hiện trong các tuyển tập. Nhưng chính họ là những người quyết định ai thắng giải. Hai mươi bảy ván cờ ngắn trong ChessBase Magazine 225 là phần nổi của một tảng băng mà phần chìm của nó chưa từng được phân tích. Ba cái tên gắn với các video khai cuộc của số 225 là Jan Werle, Daniel King và Robert Ris. Đây là một dòng dõi đặc biệt trong làng cờ vua thế giới. Không phải dòng dõi của những nhà vô địch, mà dòng dõi của những người dạy học. Những kỳ thủ đủ mạnh để hiểu đẳng cấp cao, và đủ kiên nhẫn để giải thích nó cho những người không ở đẳng cấp ấy. Daniel King là người quen thuộc nhất với công chúng cờ vua quốc tế. Ông là một kỳ thủ người Anh, và trong nhiều thập kỷ, ông là một trong những người có khả năng giải thích cờ vua rõ ràng nhất mà tôi từng nghe. Tôi đã học được từ cách ông ấy xây dựng một lời giải thích: không bao giờ bắt đầu bằng nước đi, luôn bắt đầu bằng ý tưởng. Jan Werle là một huấn luyện viên người Hà Lan, người đã xây dựng sự nghiệp quanh việc chuẩn bị khai cuộc chuyên nghiệp cho các kỳ thủ thi đấu. Công việc của ông ấy là công việc mà hầu hết khán giả không biết nó tồn tại. Trước mỗi giải đấu lớn, có những người ngồi hàng trăm giờ để tìm ra ba hoặc bốn ý tưởng mới trong một khai cuộc, với hy vọng rằng một trong số đó sẽ tạo ra mười lăm phút bối rối cho đối thủ. Robert Ris là một huấn luyện viên và tác giả người Hà Lan, với một phong cách phân tích tập trung vào tính ứng dụng thực tế. Ông ấy là kiểu người dạy cờ vua cho những người cần nó vào thứ Bảy tuần sau, trong một ván đấu ở câu lạc bộ, chứ không phải cho những người đang tìm kiếm sự khai sáng về bản chất của trò chơi. Ba người này đại diện cho ba phần khác nhau của cùng một hệ sinh thái. Và sự tồn tại của họ trong một ấn phẩm kỹ thuật số là một dấu hiệu của thời đại. Trong nhiều thập kỷ, khai cuộc được truyền đạt qua sách. Một tác giả viết một cuốn sách về một hệ thống, cuốn sách ấy trở thành tài liệu tham khảo trong mười năm, và nó định hình cách hàng nghìn người chơi khai cuộc ấy. Ngày nay, chu kỳ ấy là vài tuần. Một ý tưởng mới được chơi trong một giải đấu ở Prague. Nó được phân tích bởi một huấn luyện viên. Nó xuất hiện trong một video. Trong vòng một tháng, nó đã có mặt trong cơ sở dữ liệu của mọi kỳ thủ chuyên nghiệp trên thế giới. Trong vòng ba tháng, nó đã trở thành cũ. Tốc độ ấy có một hệ quả mà tôi không chắc là tích cực hoàn toàn: nó khiến cho khai cuộc trở thành tài sản chung của tất cả mọi người, và do đó, nó xóa đi lợi thế của việc nghiên cứu cá nhân. Trong nhiều năm, cách duy nhất để có lợi thế khai cuộc là làm việc nhiều hơn người khác. Bạn đọc, bạn phân tích, bạn thử nghiệm, và bạn giữ bí mật những gì bạn tìm được. Đó là một dạng đầu tư, và nó được đền đáp ở bàn cờ. Ngày nay, khi một ý tưởng được chơi trong một giải đấu lớn, nó được ghi lại, phân tích, và phổ biến trong vòng vài ngày. Lợi thế thông tin không biến mất, nhưng nó bị nén lại. Nó chỉ tồn tại trong khoảng thời gian từ khi bạn chơi nó đến khi nó được công bố. Mười bài viết khai cuộc trong ChessBase Magazine 225 là một phần của cỗ máy ấy. Chúng cung cấp những ý tưởng mới cho hệ thống bài bản của người đọc, và chúng làm điều đó một cách có trách nhiệm. Nhưng chúng cũng góp phần vào việc phổ biến hóa mọi bí mật mà các kỳ thủ đã đầu tư hàng trăm giờ để xây dựng. Tôi không nói điều đó như một lời phê phán. Tạp chí làm đúng chức năng của nó. Tôi chỉ nói rằng có một cái gì đó đã mất đi, và cái đã mất đi ấy là thời gian. Thời gian của sự không biết. Và cái chúng ta có được để đổi lấy là tốc độ. ChessBase Magazine 225 được phát hành dưới dạng tải trực tiếp, bao gồm một tập sách nhỏ dưới dạng tệp PDF, hoặc dưới dạng một tập sách in kèm mã tải xuống nếu người đọc chọn nhận qua đường bưu điện. Ngoài ra, số 225 còn được cung cấp dưới dạng ChessBase Book cho iPad, máy tính bảng và Mac. Chi tiết này, đối với phần lớn độc giả, chỉ là thông tin hậu cần. Đối với tôi, nó là toàn bộ câu chuyện. Tôi bắt đầu đọc các tạp chí cờ vua vào cuối những năm tám mươi và đầu những năm chín mươi. Thời ấy, tạp chí là giấy. Bạn mua nó ở một hiệu sách nhỏ, bạn mang về, bạn mở ra, và bạn đọc nó bên cạnh một bàn cờ. Bạn không thể tìm kiếm. Bạn không thể sao chép. Bạn không thể nhấn một nút để đi đến ván đấu liên quan. Điều đó có nghĩa là bạn phải đọc chậm hơn. Và đọc chậm hơn có nghĩa là bạn nhớ nhiều hơn. Tôi vẫn còn giữ một số tạp chí từ thời ấy trong một chiếc hộp ở Thượng Hải. Giấy đã ố, gáy đã rời, một số trang bị chuột gặm ở góc. Nhưng khi tôi mở một trong những cuốn ấy ra, tôi nhớ chính xác mình đã ở đâu khi đọc nó. Tôi nhớ căn phòng. Tôi nhớ mùa. Tôi nhớ mình đã bị mắc kẹt ở biến nào và đã mất bao nhiêu ngày để hiểu nó. Ngày nay, tôi đọc ChessBase Magazine trên một màn hình. Nội dung tốt hơn rất nhiều. Các phân tích sâu hơn, chính xác hơn, có video, có cơ sở dữ liệu, có khả năng nhảy đến bất kỳ vị trí nào chỉ bằng một cú nhấp chuột. Đó là một sản phẩm tốt hơn ở mọi khía cạnh có thể đo lường được. Và tôi nhớ nó ít hơn. Đó là một sự thật không thoải mái về mối quan hệ giữa trí nhớ và phương tiện truyền đạt. Chúng ta giả định rằng chất lượng thông tin quyết định chất lượng ký ức. Nhưng trải nghiệm của tôi, sau ba mươi bảy năm quan sát ngành này, là điều ngược lại. Chính sự khó khăn của việc tiếp nhận thông tin mới tạo ra ký ức. Khi một thứ gì đó khó, bộ não phải làm việc nhiều hơn để hiểu nó, và nó gắn kết thông tin với nhiều tín hiệu ngữ cảnh hơn. Khi một thứ gì đó dễ, bộ não xử lý nó và giải phóng bộ nhớ ngay lập tức. Chúng ta hiểu mọi thứ và không nhớ gì cả. Đó là nghịch lý trung tâm của nền giáo dục cờ vua kỹ thuật số, và tôi tin rằng trong hai mươi năm nữa, người ta sẽ nhìn lại thập kỷ này như một giai đoạn mà kỹ năng cờ vua của nhân loại tăng lên đáng kể, nhưng chiều sâu của hiểu biết cá nhân lại giảm xuống. Bởi vì hiểu biết cá nhân không phải là khả năng truy cập thông tin. Hiểu biết cá nhân là khả năng tái tạo thông tin từ bên trong, không cần truy cập. Và để tái tạo thông tin từ bên trong, bạn cần một quá trình đau đớn gọi là học. Không có định dạng nào loại bỏ được quá trình ấy. Nhưng có những định dạng khiến bạn tưởng rằng mình đã đi qua nó. Tôi phải nói về một điều mà tôi không thích, và nó liên quan đến năm 2026. Năm 2026, nhờ một bài viết về cậu bé mười bảy tuổi ở Thượng Hải mà tôi được một kênh thể thao mời làm bình luận viên trực tiếp cho World Cup ở Nga. Đó là bước ngoặt lớn nhất trong sự nghiệp truyền thông của tôi. Và tôi đã làm hỏng nó theo một cách đẹp đẽ. Trong trận mở màn giữa Nga và Ả Rập Xê Út, phút thứ chín mươi, khi thấy một cầu thủ tung cú sút phạt, tôi quá phấn khích đến mức liên tưởng anh ấy với một nhà thơ đi giữa sa mạc. Và tôi gọi sai tên anh ấy ba lần trong mười giây. Tôi gọi anh ấy là Golovkin, thay vì Golovin. Ba lần. Khán giả cười. Các đồng nghiệp trong phòng thu im lặng một cách thương hại. Đó là đêm tồi tệ nhất trong sự nghiệp bình luận của tôi. Nhưng một tuần sau, tôi nhận được một lá thư tay từ một cổ động viên lớn tuổi ở Moscow. Trong thư, ông ấy viết: Cảm ơn vì đã nhìn ra chất thơ trong cú sút ấy. Tôi đã giữ lá thư ấy trong ví suốt nhiều năm, cho đến khi nó rách đến mức không thể giữ được nữa. Và tôi đã học được từ sự cố ấy một điều mà tôi áp dụng cho đến tận bây giờ: sai lầm ngôn từ có thể trở thành một kiểu chân dung, nếu người nói đủ thành thật. Tôi thường nói với các đồng nghiệp trẻ của mình một câu mà họ hay cười: Sai lầm lãng mạn nhất của tôi là tin rằng trái bóng biết làm thơ. Nhưng tôi không cười khi nói câu ấy. Bởi vì tôi tin vào nó. Tôi tin rằng trái bóng biết làm thơ, và tôi tin rằng quân cờ cũng biết làm thơ. Và tôi tin rằng lý do chúng ta yêu thể thao là vì, trong một khoảnh khắc rất ngắn, chúng ta được phép tin vào điều đó mà không cần chứng minh. Vấn đề nảy sinh khi chúng ta biến niềm tin ấy thành một phương pháp. Khi chúng ta bắt đầu viết những bài phân tích nước đi dựa trên cảm hứng thay vì dựa trên logic, và gọi nó là nghệ thuật. Khi chúng ta bắt đầu đối xử với sai lầm như một nét đẹp, và gọi nó là bản sắc. Khi chúng ta bắt đầu quay lại sau nhiều năm để biện minh rằng sai lầm ấy thực ra là đúng. Đó là điều mà tôi gọi là thói hư tật xấu của người lãng mạn. Và nó là mối nguy hiểm lớn nhất đối với một người viết về cờ vua như tôi. Bởi vì cờ vua không tha thứ cho sự lãng mạn không có cơ sở. Mỗi nước đi đều có một giá trị khách quan. Mỗi vị trí đều có một sự thật. Bạn có thể không biết sự thật ấy, nhưng nó tồn tại, và nó không quan tâm bạn cảm thấy gì về nó. Tôi đã bảo vệ quan điểm này trong nhiều năm, đôi khi đến mức gây khó chịu cho đồng nghiệp. Tôi luôn tin rằng người viết về cờ vua phải có khả năng thừa nhận một nước đi là sai, ngay cả khi nó dẫn đến chiến thắng. Và phải có khả năng thừa nhận một nước đi là đúng, ngay cả khi nó dẫn đến thất bại. Nếu không có khả năng ấy, chúng ta không viết về cờ vua. Chúng ta viết về cảm xúc của chính mình, và chúng ta mượn bàn cờ làm cái cớ. Nhưng tôi phải đi xa hơn một bước, và đây là phần tôi muốn gọi là điểm mù. Giả định phổ biến trong làng truyền thông cờ vua hiện nay là: những ván cờ ngắn là những ván cờ hay nhất, bởi vì chúng tập trung cái đẹp vào một khoảng thời gian nhỏ. Chúng ta xây dựng các tuyển tập về chúng. Chúng ta gọi chúng là những viên ngọc. Chúng ta đưa chúng vào giáo trình cho trẻ em. Và chúng ta không bao giờ tự hỏi vì sao chúng ta làm điều đó. Câu trả lời, theo tôi, không liên quan đến chất lượng của những ván cờ ấy. Nó liên quan đến khả năng của chúng ta. Một ván cờ ngắn dễ hiểu hơn một ván cờ dài. Không phải dễ hơn về mặt kỹ thuật, mà dễ hơn về mặt nhận thức. Bạn có thể giữ toàn bộ một ván cờ hai mươi nước trong đầu cùng một lúc. Bạn không thể giữ toàn bộ một ván cờ tám mươi nước trong đầu cùng một lúc. Đó là một giới hạn của bộ nhớ làm việc của con người, không phải của cờ vua. Vì vậy, khi chúng ta tuyển chọn những ván cờ ngắn, chúng ta không tuyển chọn những ván cờ hay nhất. Chúng ta tuyển chọn những ván cờ phù hợp nhất với khả năng nhận thức của chính chúng ta. Và chúng ta gọi đó là thị hiếu thẩm mỹ. Đó là một sự nhầm lẫn có hệ thống, và nó có hậu quả. Hậu quả thứ nhất là chúng ta tạo ra một thế hệ người chơi cờ vua được giáo dục bằng những ván cờ ngắn, và do đó, họ hiểu rất rõ về tấn công và rất kém về tích lũy. Họ biết cách kết thúc. Họ không biết cách bắt đầu một quá trình dài. Hậu quả thứ hai là chúng ta tạo ra một hệ thống đánh giá kỳ thủ dựa trên khả năng tạo ra những khoảnh khắc đẹp, thay vì khả năng chiến thắng trong những ván cờ xấu. Những kỳ thủ chơi đẹp nhưng thiếu hiệu quả được ca ngợi. Những kỳ thủ chơi hiệu quả nhưng xấu xí bị bỏ qua. Hậu quả thứ ba, và nghiêm trọng nhất, là chúng ta tạo ra một định nghĩa về sự vĩ đại loại trừ đi phần lớn những gì tạo nên sự vĩ đại. Tôi đã thấy điều này trong bóng đá, môn thể thao mà tôi theo dõi song song. Khi truyền hình bắt đầu phát lại những pha bóng đẹp, người ta bắt đầu đánh giá cầu thủ bằng những pha bóng đẹp. Khi mạng xã hội bắt đầu lan truyền những pha bóng đẹp, người ta bắt đầu định giá cầu thủ bằng những pha bóng đẹp. Và đến một lúc nào đó, một cầu thủ xuất sắc trong cả trận nhưng không có pha bóng đẹp nào trở thành một cầu thủ vô hình. Cờ vua đã đi qua con đường ấy trong hai mươi năm, và nó đi nhanh hơn bóng đá, bởi vì cờ vua vốn dĩ đã được tổ chức quanh ghi chép. Chúng ta không mất khả năng ghi chép. Chúng ta mất khả năng chú ý. Và trong khi tôi viết những dòng này, tôi nhớ đến năm 2026. Khi các giải bóng đá bị hoãn vì đại dịch, tôi rơi vào một cuộc khủng hoảng nghề nghiệp mà tôi chưa từng trải qua trước đó. Tôi nhận ra rằng trong nhiều năm, tôi đã viết về bóng đá như một nơi để nghe. Tôi nghe tiếng khán đài. Tôi nghe tiếng người. Tôi đưa tin về những trận đấu mà tôi không nhìn thấy, chỉ nghe. Khi bóng đá trở lại vào tháng Sáu với những trận đấu không khán giả, tôi xin làm một phóng sự về âm thanh của bóng đá. Tôi mang máy ghi âm đến một sân vận động ở Thượng Hải. Sân vắng đến mức tôi nghe rõ tiếng trọng tài thở dài ở phút thứ sáu mươi bảy. Tôi ghi lại tiếng giày đinh lạo xạo trên cỏ nhân tạo. Tiếng bóng đập vào cột dọc, nghe như tiếng ai đó gõ cửa. Tiếng một cầu thủ dự bị ho. Trận đấu ấy kết thúc với không bàn thắng nào. Và tôi viết được hai nghìn từ về nỗi cô đơn của người hùng thể thao. Sân vận động trống vẫn giữ nguyên tiếng vỗ tay của những người đã khuất. Đó là câu tôi in ở đầu bài viết ấy, và đó là câu tôi vẫn tin đến bây giờ. Nhưng tôi phải thú nhận một điều: trong nhiều năm, tôi đã sử dụng câu ấy quá dễ dãi. Tôi mượn hình ảnh sân vận động trống mỗi khi tôi không biết phải viết gì. Tôi gọi hồn tiếng vỗ tay mỗi khi tôi cần một cảm xúc mà tôi chưa kịp xây dựng. Cái đẹp có một cám dỗ riêng: nó khiến người viết lười xây dựng. Và đó là lý do vì sao tôi buộc mình phải có một quy tắc nghiêm ngặt: tôi chỉ được sử dụng hình ảnh sân vận động trống khi tôi đã ghi lại một dấu vết cụ thể. Một con người cụ thể. Một âm thanh cụ thể. Một thời điểm cụ thể. Nếu không, tôi đang làm thơ về một nơi tôi chưa từng đến. Ở Prague 2026, tôi đã ghi lại một dấu vết cụ thể. Đó là một quân mã đặt xuống bàn gỗ. Là tiếng thở dài của một kỳ thủ sau khi rời ghế. Là tiếng bước chân của một người đi đến bàn bên cạnh để xem ván đấu của người khác, trong khi ván đấu của chính mình đã kết thúc mười lăm phút trước. Là tiếng của một hội trường thi đấu không có khán giả, nơi mà hai mươi bảy ván cờ ngắn và bốn mươi lăm ván cờ ở giải Masters cùng tồn tại trong cùng một không khí. Không khí ấy không phân biệt ván dài và ván ngắn. Chỉ có con người phân biệt. Đến đây tôi phải nói về một khía cạnh khác của nghề viết mà tôi ít khi đề cập công khai. Khi một kỳ thủ bước vào một giải đấu với một chấn thương, hoặc một vấn đề sức khỏe, hoặc một khủng hoảng tinh thần sau khi thua một giải trước đó, đó gần như luôn là thông tin mà người hâm mộ không được biết. Câu lạc bộ và ban tổ chức chỉ công bố những gì có lợi cho họ. Một kỳ thủ rút lui vì sức khỏe sẽ được thông báo bằng một câu ngắn gọn không có chi tiết. Một kỳ thủ chơi kém sẽ được giải thích bằng một câu về phong độ. Không ai công bố rằng một người đã ngủ bốn giờ trong ba đêm liên tiếp. Không ai công bố rằng một người đang dùng thuốc. Đó là cách các thể chế quản lý rủi ro. Và đó là lý do vì sao những người theo dõi thể thao luôn thiếu một phần thông tin cần thiết để hiểu điều họ đang xem. Cờ vua không khác biệt. Trong hai mươi hai năm bình luận, tôi đã nhiều lần biết một chuyện mà tôi không thể nói. Tôi đã bình luận những ván đấu mà tôi biết rõ rằng một bên đang không có khả năng tập trung bình thường, và tôi vẫn phải nói về các nước đi như thể chúng được sinh ra từ một tâm trí tỉnh táo. Đó là một dạng nói dối có tổ chức, và tôi không chắc nó có lợi cho ai. Điều tôi có thể làm, với tư cách người viết, là chọn những trường hợp và những chi tiết kỹ thuật mà tôi tin là phản ánh đúng thực tế, kể cả khi thực tế ấy không có sẵn cho công chúng. Tôi không thể công bố một chẩn đoán. Nhưng tôi có thể từ chối viết một câu chuyện mà tôi biết là sai. Và tôi có thể, trong từng bài viết, giữ một khoảng trống cho những gì tôi không biết. Sự trung thực của người viết không nằm ở việc nói hết mọi thứ. Nó nằm ở việc không nói những gì mình biết là không đúng. Bây giờ là phần tôi muốn nói về cái sân khấu của sự nhàm chán. Trong mỗi bài viết về một giải đấu, có ít nhất một đoạn tôi buộc mình phải viết về thứ không có gì thú vị. Ở Prague 2026, đó là đoạn về vòng đấu thứ năm. Một vòng đấu mà bốn trong số năm ván ở giải Masters kết thúc hòa sau khoảng bốn mươi nước đi, với những vị trí mà không có gì xảy ra. Không có đòn phối hợp. Không có sai lầm nghiêm trọng. Không có khoảnh khắc nào đáng để phát lại. Những ván đấu ấy sẽ không bao giờ xuất hiện trong một tuyển tập. Chúng sẽ không bao giờ xuất hiện trong một video. Chúng sẽ không bao giờ được đưa vào một bài học cho trẻ em. Nhưng chúng là những ván đấu đã diễn ra. Chúng đã tiêu tốn bốn giờ của tám con người. Và nếu chúng ta bỏ qua chúng, chúng ta đang bỏ qua phần lớn của môn thể thao này. Bởi vì cờ vua, ở đẳng cấp cao nhất, chủ yếu là một chuỗi những ván hòa nhàm chán, với một vài ván đấu đáng nhớ được phân bố thưa thớt ở giữa. Một người viết có trách nhiệm phải thừa nhận sự nhàm chán ấy. Không phải vì nó thú vị. Mà vì nó là sự thật. Khi tôi nói điều này với các đồng nghiệp trẻ, họ thường phản đối. Họ nói rằng độc giả không muốn đọc về những ván hòa buồn chán. Độc giả muốn những khoảnh khắc. Và họ đúng về mặt thị trường. Nhưng họ sai về mặt nghề nghiệp. Bởi vì một người đọc một bài viết về một khoảnh khắc sẽ quên nó sau hai ngày. Một người đọc một bài viết giải thích vì sao một ván đấu hòa lại quan trọng sẽ nhớ nó trong nhiều năm. Sự nhàm chán là một loại đầu tư. Và giống như mọi loại đầu tư, nó không mang lại lợi nhuận ngay lập tức. Tôi muốn quay lại một chi tiết trong nội dung của ChessBase Magazine 225 mà tôi tin là quan trọng nhất, dù nó có vẻ nhỏ nhất. Số 225 có các phân tích được thực hiện bởi chính các kỳ thủ thi đấu. Aravindh Chithambaram, Anish Giri, Ediz Gurel, David Navara, và những người khác, giải thích các ý tưởng đằng sau những nước đi của họ. Đây là một truyền thống mà nhiều ấn phẩm khác đã từ bỏ, vì lý do kinh tế. Việc mời một kỳ thủ đẳng cấp thế giới viết một bài phân tích sâu về ván đấu của chính mình là một khoản đầu tư lớn. Nó đòi hỏi thời gian của người đó, nó đòi hỏi một người biên tập có khả năng làm việc với họ, và nó không tạo ra nội dung có thể lan truyền nhanh. Nhưng nó tạo ra thứ mà không có gì khác tạo được: một cái nhìn vào bên trong đầu của một kỳ thủ đỉnh cao. Khi một kỳ thủ giải thích ván đấu của mình, họ không chỉ giải thích các nước đi. Họ tiết lộ một hệ thống ra quyết định. Họ cho bạn biết họ đã cân nhắc gì, họ đã loại bỏ gì, và tại sao. Và những lý do ấy thường không phải là những gì bạn nghĩ. Một kỳ thủ đỉnh cao không chọn nước đi tốt nhất. Họ chọn nước đi mà họ tin là họ hiểu rõ nhất, trong điều kiện cụ thể của ván đấu ấy, với số thời gian còn lại ấy, với trạng thái tinh thần ấy, và với những gì họ biết về đối thủ. Đó là lý do vì sao những ván cờ được chơi bởi con người khác với những ván cờ được chơi bởi máy tính. Máy tính chọn nước đi tốt nhất. Con người chọn nước đi có thể sống được. Và trong những bài phân tích trong ChessBase Magazine 225, bạn có thể thấy rõ điều đó. Bạn có thể thấy một kỳ thủ thừa nhận rằng họ biết một nước đi là không chính xác, nhưng họ chọn nó vì nó khiến đối thủ phải suy nghĩ trong ba mươi phút. Bạn có thể thấy một kỳ thủ thừa nhận rằng họ đã tính toán một biến trong hai mươi phút và sau đó phát hiện mình tính sai ở nước thứ mười hai. Đó không phải là những ván cờ đẹp. Đó là những con người. Và đó là lý do vì sao tôi tin rằng trong hai mươi năm nữa, khi tất cả các ván cờ đều đã được phân tích bởi máy tính đến mức tuyệt đối, giá trị của những bài phân tích bởi chính kỳ thủ sẽ tăng lên, chứ không giảm đi. Bởi vì máy tính sẽ cho bạn biết nước đi nào là đúng. Nhưng nó sẽ không bao giờ cho bạn biết vì sao một con người lại chọn nước đi sai. Tôi muốn nói thêm về hai mươi bảy ván cờ ngắn, vì tôi đã dành một phần lớn bài viết này để chỉ trích cách chúng được sử dụng, và tôi không muốn bị hiểu sai. Tôi không cho rằng những ván cờ ngắn là dở. Tôi cho rằng chúng là một định dạng có giá trị riêng, và giá trị ấy là giá trị của sự dạy học. Nếu tôi phải dạy một người chưa từng chơi cờ vua trong ba tháng, tôi sẽ dùng hai mươi bảy ván cờ ngắn. Tôi sẽ không dùng một trận đấu tám mươi nước giữa hai kỳ thủ hai nghìn bảy trăm điểm. Bởi vì mục tiêu của ba tháng đầu tiên không phải là hiểu cờ vua. Mục tiêu là xây dựng mối liên hệ giữa hành động và kết quả trong đầu người học. Và ván cờ ngắn làm điều đó tốt hơn bất cứ thứ gì khác. Vấn đề chỉ xuất hiện khi bạn ở lại với định dạng ấy quá lâu. Nếu sau mười năm chơi cờ vua, bạn vẫn học chủ yếu qua những ván cờ ngắn, bạn đã phát triển một bộ kỹ năng méo mó. Bạn có khả năng nhận diện cơ hội, nhưng thiếu khả năng xây dựng cơ hội. Bạn có thể kết thúc một cuộc tấn công, nhưng không thể tạo ra một cuộc tấn công từ một vị trí cân bằng. Và đó chính xác là loại kỳ thủ mà nhiều người chơi câu lạc bộ trở thành. Họ có những ván cờ đẹp. Họ không có những giải đấu tốt. Ở Prague 2026, khoảng cách giữa hai nhóm kỳ thủ này hiện rõ. Những kỳ thủ trẻ như Gurel chơi những ván cờ có thể trở thành tác phẩm. Những kỳ thủ như Aravindh và Giri chơi những ván cờ có thể trở thành điểm số. Và trong một giải đấu chín ván, điểm số luôn thắng. Có một điều về Prague mà tôi muốn viết ra trước khi kết thúc, vì nó liên quan đến bản sắc. Trong danh sách các kỳ thủ của giải, có một cái tên đặc biệt với tôi. Một kỳ thủ gốc Việt thi đấu cho Czech, sinh ra và lớn lên ở Prague, đã trở thành một trong những đại kiện tướng hàng đầu của châu Âu. Tôi chưa từng gặp anh ấy. Nhưng tôi đã theo dõi các ván đấu của anh ấy trong nhiều năm, và mỗi lần như vậy, tôi lại nghĩ về một điều mà tôi ít khi nói công khai. Những người Việt Nam ở nước ngoài làm thể thao chuyên nghiệp thường mang một loại áp lực mà người bản địa không có. Họ phải chứng minh hai lần: một lần để được công nhận là kỳ thủ, và một lần nữa để được công nhận là kỳ thủ của một nơi nào đó. Và trong môn cờ vua, nơi mà bản sắc quốc gia được gắn vào lá cờ trên bảng điện tử trước mỗi ván đấu, áp lực ấy có một hình thức cụ thể. Tôi đã sống ở nước ngoài hai mươi năm. Tôi biết cảm giác ấy. Tôi biết cảm giác ngồi trong một phòng họp báo và được giới thiệu là nhà báo của một đất nước không phải nơi tôi sinh ra, và đồng thời là người của một đất nước không phải nơi tôi làm việc. Bản hợp đồng chỉ là tờ giấy, còn giấc mơ được ký bằng mồ hôi. Tôi viết câu ấy trong một bài báo về thị trường chuyển nhượng nhiều năm trước, và tôi đã bị chỉ trích vì nó quá cảm tính. Nhưng nó đúng trong hầu hết các trường hợp. Các tờ giấy quy định bạn đại diện cho ai. Chỉ có công việc mới quy định bạn là ai. Và đối với những người như kỳ thủ gốc Việt ấy, công việc đã nói lên tất cả. Tôi phải kết thúc bài viết này bằng một câu chuyện không có trong ChessBase Magazine 225. Trong một giải đấu vòng tròn, luôn có một số ván cờ không bao giờ được chơi. Đó là những ván đấu mà ban tổ chức đã cân nhắc và loại bỏ. Những cuộc đối đầu mà người ta mong muốn nhưng không thể sắp xếp. Những cặp kỳ thủ cùng thế hệ chưa từng gặp nhau ở đỉnh cao phong độ. Cờ vua có rất nhiều ván cờ chưa từng được chơi. Nhiều hơn bất kỳ môn thể thao nào khác. Bởi vì cờ vua không có mùa giải theo nghĩa của các môn đồng đội. Mỗi giải đấu là một tập hợp nhỏ, được chọn lọc, và luôn có những khoảng trống. Ở Prague 2026, có mười kỳ thủ. Trong số bảy tỷ người trên hành tinh, mười người ấy ngồi đối diện nhau trong chín ngày, và tạo ra khoảng bốn mươi lăm ván cờ được ghi lại vĩnh viễn. Hai mươi bảy trong số những khoảnh khắc ngắn nhất của làng cờ vua thế giới trong năm ấy sẽ được đóng gói vào một chuyên mục và gửi đến tay độc giả. Và hàng trăm nghìn ván cờ khác, ở hàng nghìn giải đấu khác, ở hàng trăm quốc gia khác, trong cùng khoảng thời gian ấy, sẽ biến mất khỏi ký ức của nhân loại ngay trong tuần chúng được chơi. Đó không phải là một bi kịch. Đó là cách ký ức vận hành. Chúng ta không thể nhớ tất cả, và việc chọn lọc là điều kiện của việc tồn tại. Nhưng chúng ta có thể chọn lọc tốt hơn. Chúng ta có thể chọn nhớ một ván cờ không vì nó kết thúc trong hai mươi nước, mà vì nó giải thích một điều gì đó về cách con người ra quyết định dưới áp lực. Chúng ta có thể chọn nhớ một kỳ thủ không vì họ tạo ra một khoảnh khắc, mà vì họ duy trì một tiêu chuẩn trong nhiều năm. Chúng ta có thể chọn nhớ một ván hòa không vì nó đẹp, mà vì nó khó. Và chúng ta có thể, mỗi khi mở một ấn phẩm như ChessBase Magazine 225, tự nhắc mình rằng đằng sau hai mươi bảy ván cờ ngắn ấy có những ván cờ dài không ai viết về. Rằng đằng sau những cái tên được in trên bìa có những người đã ngồi bốn giờ trong một hội trường vắng để tạo ra một ván hòa mà không ai nhớ. Rằng đằng sau mỗi kỳ thủ mà chúng ta gọi là huyền thoại có một đứa trẻ mười bảy tuổi đã từng ngồi xuống bàn cờ mà không biết gì về tương lai của chính mình. Tôi đã đến Prague để nghe. Tôi nghe được tiếng một quân mã đặt xuống bàn gỗ, nhẹ đến mức nếu tôi chớp mắt, tôi sẽ bỏ lỡ nó. Tám năm trước, tôi cũng đã nghe một âm thanh như vậy ở một sân tập phụ tại Thượng Hải, và tôi đã bỏ một cuộc họp tòa soạn để ở lại nghe tiếp. Tôi vẫn đang ở lại nghe tiếp. Sau ba thập kỷ cầm bút, tôi nhận ra mình chưa từng viết về thể thao.